Zwyczaje pokarmowe

Żubry jako przeżuwacze są przystosowane do korzystania z różnorodnego pokarmu roślinnego. W przedżołądkach, a szczególnie w potężnym żwaczu, którego pojemność u dorosłych żubrów przekracza 100 l, procesy fermentacyjne odbywają się bez przerwy, dlatego niezbędne jest ciągłe uzupełnianie pokarmu. Znajduje to odbicie w rytmie aktywności dobowej tych zwierząt. Intensywne żerowanie przed wschodem słońca pozwala żubrom szybko napełnić potężny pięciokomorowy żołądek po nocnej przerwie. Następnie żubry kładą się, aby odpocząć i przeżuć wcześniej pobrany pokarm. Takie cykle powtarzają się kilka razy w ciągu dnia. W warunkach naturalnych żerowanie pochłania żubrom od 50 do 80% czasu, od wschodu do zachodu słońca. Intensywność żerowania zależy od sezonu. Wczesną wiosną żubry żerują szczególnie intensywnie, aby szybko uzupełnić niedobory ilościowe i jakościowe pokarmu. Sprzyja temu pojawiająca się młoda soczysta roślinność i brak dokuczliwych owadów.

Liczba gatunków roślin zjadanych przez żubry jest bardzo duża, lecz podstawową dietę stanowi kilkanaście roślin występujących w dużej obfitości i łatwo dostępnych. Podstawowy pokarm żubrów stanowią rośliny dna lasu, a pokarm pochodzenia drzewiastego (pędy i kora) stanowi tylko uzupełnienie. Spałowanie, to jest zdzieranie lub ogryzanie kory, obejmuje 8 gatunków drzew i 2 gatunki krzewów. Najsilniej spałowany jest dąb, grab i jesion. Spałowanie nasila się na przełomie zimy i wiosny, gdy brak jeszcze roślin runa leśnego. Żubr jest najmniej wybredny spośród roślinożerców zamieszkujących Puszczę Białowieską. Może jednak egzystować tylko w lesie zapewniającym obfitość pokarmu w różnych porach roku. Niezwykle ważne jest zróżnicowanie lasu. Można spotkać żubry żerujące na roślinności runa w borach sosnowo-świerkowych, borach mieszanych z udziałem drzew liściastych, w lasach liściastych, a także w wilgotnych lasach - takich jak olsy. W zależności od warunków środowiska mogą zmieniać swoje zwyczaje pokarmowe. Żubry chętnie żerują na łąkach i powierzchniach powstałych po wyrębie lasu. Tylko łąki pokryte jednolicie wysokimi turzycami o ostrych liściach są przez żubry omijane. Na wiosnę i późną jesienią wychodzą żerować na polach uprawnych, czynią to często stare byki, które trudno wypłoszyć z pól obfitujących w smakowity pokarm.

Stado przemieszcza się w poszukiwaniu żeru podążając za doświadczonymi żubrzycami, nigdy nie zalega przez dłuższy czas w jednym miejscu. Nawet po przejściu stada liczącego kilkadziesiąt sztuk uszczerbek roślinności runa leśnego jest mało widoczny. Taki sposób żerowania zapewnia odnawianie zasobów roślinnych środowiska.

Dokarmianie zimowe
Dokarmianie zimowe kopytnych w Puszczy Białowieskiej jest stosowane od dawna. W XIX wieku w Puszczy zbudowano sieć paśników, gdzie dokarmiano sianem żubry i inne kopytne. Współcześnie żubry bytujące w Puszczy Białowieskiej są dokarmiane sianem w stałych miejscach. Zależnie od warunków zimowych żubry gromadzą się wokół tych miejsc na okres 4-5 miesięcy. Stały dostęp do dobrego gatunkowo siana ogranicza rozmiar naturalnej śmiertelności żubrów w czasie zimy, ale jednocześnie prowadzi do kilkumiesięcznej koncentracji, co może ujemnie wpływać na zdrowotność tych zwierząt. Dokarmianie zimowe wywiera znaczny wpływ na zachowanie, strukturę socjalną, rozprzestrzenienie, zagęszczenie, a nawet rozród żubrów. Żubry pobierają najwięcej siana od grudnia do marca i wtedy stanowi ono blisko 100% ich diety. W listopadzie i kwietniu oraz podczas małośnieżnych, ciepłych zim żubry korzystają z siana nieregularnie i rozprzestrzeniają się na większej powierzchni. Jednak zdobywanie pokarmu spod śniegu odgrywa u żubrów obecnie minimalną rolę i obserwowane jest głównie na polach i łąkach uprawnych na początku zimy.

Żubry preferują pokarm naturalny, którego w okresie zimowym brak w dostatecznej ilości w Puszczy. Zapotrzebowanie pokarmowe żubrzyc karmiących i ciężarnych jest wysokie, dlatego pobieranie siana jest dla nich niezbędne. Drastyczne obniżenie liczebności wolnej populacji pozwoliłoby wprawdzie zredukować dokarmianie do minimum, lecz w następstwie prowadziłoby do znacznej utraty zmienności genetycznej i pogłębiania się chowu w pokrewieństwie. Brak dokarmiania zimowego powodowałoby większy stopień oddziaływania żubrów na las i nieuchronność wzrostu konfliktów z ludnością zamieszkującą wsie puszczańskie lub położone na skraju masywu leśnego.
W Puszczy Białowieskiej od dawna praktykowane jest ścinanie osik specjalnie dla zwierzyny. W XIX wieku w tym celu ścinano około 7000 drzew rocznie. Obecnie pod koniec zimy także ścinane są osiki celem wzbogacenia diety w pokarm naturalny. Drzewa takie są ogryzane z gładkiej kory prawie w całości. Ponadto zgryzane są pędy nawet o średnicy 2 cm. O tym, że żubry preferują pokarm naturalny można było się przekonać w sezonie zimowym 1989/90. Łagodna, małośnieżna zima w połączeniu z urodzajem żołędzi spowodowała, iż żubry korzystały z siana w minimalnym stopniu, a w poszukiwaniu żołędzi wędrowały po całej Puszczy.

na podstawie:
"Żubr puszcz imperator" Zbigniew Krasiński, 1999
zebrał R. Wardziukiewicz


wstecz


projekt i realizacja OGICOMCopyright by Woliński Park Narodowy