Zagłada i restytucja Żubra

ZAGŁADA ŻUBRÓW W PUSZCZY BIAŁOWIESKIEJ

Żubry nizinne najdłużej przetrwały w Puszczy Białowieskiej. Przed I wojną światową Puszczę Białowieską zamieszkiwało 727 żubrów. W czasie wojny liczebność ich gwałtownie malała. Mało płochliwe żubry pierwsze padały łupem oddziałów wojskowych i uzbrojonych band kłusowników. Ostatni żubr w Puszczy zginął w 1919 roku.

Żubry tego podgatunku przetrwały jednak w niewielkiej liczbie w ogrodach zoologicznych i zwierzyńcach w kilku krajach europejskich. W celu zespolenia wysiłków nad uratowaniem ocalałej garstki żubrów utworzono w 1923 roku Międzynarodowe Towarzystwo Ochrony Żubra. Pierwszym zadaniem Towarzystwa była ewidencja wszystkich żubrów czystej krwi.

Na koniec 1924 roku naliczono zaledwie 54 żubry na całym świecie, z czego tylko niewielka część zwierząt przedstawiała wartość hodowlaną. Pierwszy rejestr żubrów sporządzony w postaci Księgi Rodowodowej Żubra ukazał się w 1932 roku w Niemczech. Wydawnictwo to istnieje do dnia dzisiejszego, a poszczególne zeszyty, począwszy od 1947 roku, ukazują się w Polsce. Żubry z hodowli zamkniętej, o znanym pochodzeniu, otrzymują imiona i numery rodowodowe. Natomiast w stosunku do wolnych stad prowadzi się tylko ewidencję ilościową.


RESTYTUCJA ŻUBRÓW W PUSZCZY BIAŁOWIESKIEJ

Lata 1920-1928 to jedyny okres nieobecności żubrów w Puszczy Białowieskiej. Żubry powróciły do Puszczy Białowieskiej w 1929 roku do specjalnie przygotowanego zwierzyńca. Rezerwat ten okolony był potężnym płotem o wysokości 2 m zbudowanym z 3-calowych desek. Hodowlę rozpoczęto 19 września 1929 roku z chwilą przywiezienia do Białowieży z prywatnej niemieckiej hodowli w Boitzenburgu żubra czystej krwi BORUSSE. W tym samym roku, w październiku dołączono żubrzycę BISERTĘ pochodzącą z ZOO w Stokholmie, a rok później pochodząca również ze Stokholmu BISKAYĘ. Te trzy żubry oraz sprowadzony w 1936 roku z Pszczyny PLISCH odegrały doniosłą rolę w restytucji żubrów w Białowoeży i Polsce. Stan żubrów w białowieskim rezerwacie w 1939 roku wynosił 16 sztuk, w tym 7 (1 samiec, 6 samic) linii nizinnej i 9 (3 samce, 6 samic) nizinno-kaukaskiej. Dalsze prace hodowlane zmierzały nie tylko do powiększenia stanu liczbowego, ale i wyeliminowania z Białowieży żubrów z domieszką krwi żubra kaukaskiego, co nastąpiło ostatecznie w 1950 roku.

PUSZCZA BIAŁOWIESKA OSTOJĄ ŻUBRÓW

Po II wojnie światowej Puszcza Białowieska została podzielona granicą państwową: część zachodnia pozostała w Polsce, część wschodnia odeszła do Białorusi. W polskiej części położone były rezerwaty hodowlane z ocalałymi 17 żubrami.

Pomyślny rozwój hodowli pozwolił na powrót żubra do natury. Pierwsze dwa żubry opuściły rezerwat w 1952 roku. W kolejnych latach wypuszczano dalsze sztuki. Łącznie, do 1966 roku wypuszczono 38 żubrów. Pierwsze obserwacje wypuszczonych zwierząt dotyczyły oceny zdolności adaptacji do życia w naturze. Należy przy tym pamiętać, iż żubry od pięciu pokoleń żyły w niewoli. Adaptacja nie zawsze przebiegała pomyślnie. Często żubry wolały niewolę i pełne koryto niż trud samodzielnego zdobywania pokarmu. Rytmu życia żubrów na wolności nie wyznaczał stukot wiader oznajmiających ranne i wieczorowe karmienie, lecz rytm przyrody. Pierwsze cielę urodziło się w Puszczy Białowieskiej w 1957 roku. Rozwój populacji postępował intensywnie do początku lat siedemdziesiątych. W 1971 roku osiagnęła 211 osobników. W tym roku rozpoczęto regulację liczebności stada. Żubry odławiano i wywożono do innych ośrodków hodowlanych.

Po II wojnie światowej z Puszczy Białowieskiej odłowiono i wysłano 430 żubrów. Żubry trafiły do wszystkich rezerwatów hodowlanych w Polsce i do większości hodowli w Europie.

Szczególne znaczenie miało przekazanie żubrów do białoruskiej części Puszczy Białowieskiej. Umożliwiło to powstanie drugiej wolnej populacji w Puszczy Białowieskiej. Pierwsze żubry opuściły tam rezerwaty w 1953 roku. Oba stada rozwijały się równolegle, lecz w izolacji spowodowanej tym, że rejony ich bytowania były odległe od siebie. Tylko pojedyncze byki sporadycznie przekraczały granicę. W 1980 roku po stronie białoruskiej zbudowano wzdłuż granicy płot, co stworzyło sztuczną barierę nie tylko dla żubrów, ale i innych zwierząt zamieszkujących Puszczę Białowieską. Liczebność populacji żubrów w białoruskiej części Puszczy Białowieskiej w 1990 roku osiągnęła maksymalny stan 315 żubrów. W następnych latach uległa obniżeniu. Na koniec 1998 roku bytowało 238 sztuk.

W polskiej części Puszczy Białowieskiej maksymalny stan populacja żubrów osiągnęła w 1998 roku - 298 sztuk. Na obszarze całej Puszczy Białowieskiej w 1998 roku żyło na wolności łącznie 536 żubrów. Jest to największa populacja wolnożyjących żubrów w jednym kompleksie leśnym.

Poza Puszczą Białowieską, wolne populacje żubrów nizinnych bytują również w Puszczy Boreckiej, Puszczy Knyszyńskiej i Lasach Pilskich.
Inwentaryzacja żubrów w Puszczy Białowieskiej prowadzona jest co roku w okresie zimowym, z reguły po ponowie i polega na liczeniu poszczególnych osobników w zimowych ostojach w następujących kategoriach wiekowo-płciowych: samce (byki) i samice (krowy) w wieku 4 lat i powyżej, młodzież 2-3 letnia i cielęta do jednego roku życia.


na podstawie:
"Rezerwat Pokazowy Żubrów Białowieskiego Parku Narodowego" Zbigniew Krasiński; 1999
"Żubr puszcz imperator" Zbigniew Krasiński, 1999
zebrał R. Wardziukiewicz


wstecz


projekt i realizacja OGICOMCopyright by Woliński Park Narodowy