Rodzaj Bison - systematyka i opis

Rodzaj Bison

Do rodzaju Bison należą duże, masywne zwierzęta, niegdyś zasiedlające dwa kontynenty: Europę i Amerykę Północną. Rodzaj ten jest reprezentowany obecnie przez dwa gatunki - europejskiego żubra Bison bonasus i północnoamerykańskiego bizona Bison bison. W obrębie obu gatunków wyróżniamy po dwa podgatunki.

 


Bizon preriowy

Bizon północnoamerykański - Bison bison

W warunkach bezdrzewnej prerii wykształcił się bizon preriowy Bison bison bison, natomiast w lesistych obszarach dzisiejszej północnej części Kanady zamieszkiwał bizon leśny Bison bison athabascae.

Rozległe północnoamerykańskie prerie przemierzały niezliczone stada bizonów. Jeszcze na początku XIX wieku szacowano ich liczebność na około 40 mln. Niespotykana w historii rzeź tych zwierząt doprowadziła do zagłady wielkich stad. Już pod koniec XIX wieku (1895 r.) liczebność bizonów zmalała do zaledwie 800 sztuk. Dalszej zagładzie zapobiegło wzięcie bizonów pod ochronę. Obecnie liczebność tych zwierząt szacowana jest na 100 000 osobników. Oprócz stad będących pod opieką państwa, np. w Parku Narodowym Yellowstone czy National Bison Range w Montanie, liczne bizony trzymane są przez prywatnych hodowców wyłącznie w celach komercyjnych.

Odmiennie kształtowały się losy bizona leśnego zamieszkującego ogromne i niedostępne obszary północnej Kanady. Na tereny te na początku XX wieku przetransportowano ponad 6 000 bizonów preriowych, co doprowadziło do wymieszania się obu podgatunków. Obecnie nie ma pewności, czy bizon leśny zachował się w czystej formie.


Bizon leśny



Żubr górski
Żubr europejski - Bison bonasus

Również u żubrów występowały dwa podgatunki - żubr nizinny (białowieski) Bison bonasus bonasus i żubr górski (kaukaski) Bison bonasus caucasicus.

Żubry kaukaskie nie dotrwały do naszych czasów. Ostatni żubr tego podgatunku zginął na Kaukazie w 1927 r. Ocalał tylko jeden osobnik wywieziony z Kaukazu do Niemiec w 1908 r. Ten roczny byczek trafił do prywatnego zwierzyńca w Boitzenburgu w Niemczech. Przeżył on w niewoli 18 lat. W tym czasie w ogrodach zoologicznych i zwierzyńcach trzymane były także żubry wywodzące się z Puszczy Białowieskiej. Z samicami tego podgatunku dał liczne potomstwo będące mieszańcami żubra kaukaskiego i białowieskiego. Mimo iż domieszka krwi żubra kaukaskiego u współcześnie hodowanych żubrów jest nieznaczna i nie różnią się one wyglądem od żubrów nizinnych, hodowane są oddzielnie. Obecnie w Polsce żubry linii nizinno-kaukaskiej bytują tylko w Bieszczadach.

Współcześnie w kilku pasmach rozległego masywu Kaukazu zlokalizowane są wolne stada żubrów nizinno-kaukaskich. Niestabilna sytuacja polityczna w tym regionie spowodowała drastyczne obniżenie liczebności największej populacji w Cejskim Zapoviedniku na terenie Północnej Osetii. Całkowitej zagładzie uległa wolna populacja w Czeczenii.

Niekorzystnym dla przyszłości wolnych populacji żubrów w tym regionie jest również fakt, że w historycznym areale żubra kaukaskiego (Kaukaski Zapoviednik) bytują mieszańce żubra z bizonem, które oczywiście nie są ujmowane w światowym rejestrze żubrów.

Na początku naszego tysiąclecia żubry nizinne występowały powszechnie w rozległych lasach pokrywających ówczesną Europę i stanowiły wysoko ceniony łup myśliwski. W wiekach średnich w niektórych krajach europejskich, między innymi w Polsce i Niemczech, polowanie na żubry było królewskim przywilejem. W Polsce o ochronie żubra mówi się po raz pierwszy w Statutach Litewskich (XVI w.), a Zygmunt August ogłosił dekret grożący karą śmierci tym, którzy odważyliby się ubić żubra bez zezwolenia królewskiego. Mimo tego liczebność żubrów malała i zawężał się ich obszar bytowania. Przyczyny tego należy upatrywać w kurczeniu się obszaru lasów mieszanych i liściastych - ostoi żubrów.


Żubr nizinny

Żubr nizinny (białowieski) Bison bonasus bonasus.
Ciężar dorosłych samców waha się od 440 do 920 kg. Wysokość w kłębie dochodzi do 188 cm. U byków cechą szczególnie charakterystyczną jest dysproporcja pomiędzy potężnym przodem ciała a stosunkowo nikłym zadem. Krowy są mniejsze, ich ciężar waha się od 320 do 640 kg, mają mniej rozbudowany przód ciała. Ciało żubra pokrywa płowo brunatna sierść, doskonale stapiająca się z otoczeniem. Przód ciała pokrywają dłuższe włosy, które na dolnej części szyi tworzą tzw. brodę. Włosy porastające zad są krótkie. Na głowie żubrów obu płci znajdują się wysoko osadzone rogi. Końce rogów dorosłych samic zaginają się do środka silniej niż u byków. Cielęta mają przy urodzeniu sierść o odcieniu rudawym, są niewielkie - ważą od 16 kg do 35 kg.

na podstawie: "Żubr puszcz imperator" Zbigniew Krasiński, 1999 zebrał R. Wardziukiewicz


wstecz


projekt i realizacja OGICOMCopyright by Woliński Park Narodowy